top of page

BİR AYRILIK KAÇ YÜZYIL?

​

Bir çömleğin içine ne sığar? Bige Güven Kızılay’ın Saklı Zaman Bahçeleri’nde küçücük bir çömleğe ayrılığın hatırası da sığıyor. Romanda koca bir kütüphane yanıyor, aradan yüzyıllar geçiyor, İstanbul bir salgın yüzünden eve kapanıyor. Yine de ben söze o çömlekten başlamak istiyorum. Evde, kimsenin kullanmadığı hâlde kimsenin atmaya da yanaşmadığı eşyaları düşünün. Öyle bir eşyayı elinize aldığınızda bazen ilk merak ettiğiniz şey kimin olduğu bile değildir. İnsan, bunca yıl niye saklamışlar, diye düşünür. Kızılay’ın üç ayrı zamanı bir araya getiren romanında da o sorunun peşine düşüyoruz.

 

İskenderiye’de, romanın 391 yılına yerleştirdiği yangın günü, kütüphanede çalışan Acelenius’la tanışıyoruz. Kölelikten özgürlüğe kavuşmuş bir kâtip o. Yangını onun açısından düşününce gözümün önüne önce birinin oturup harfleri tek tek yazması geliyor. Kâtiplikte tuhaf bir güven var. Bugün bitirdiğiniz bir metni günün birinde hiç tanımadığınız biri açıp okuyabilir. Sizin adınızı öğrenmez belki ama yazdığınız her kelimeye bakar. Yangın o ihtimali de ortadan kaldırıyor. Yüzyıllar sonra o metni okuyabilecek insanlar kayıplarından habersiz yaşayacak. İşin en acı tarafı da bu galiba. Bazı kayıpların adını koyacak kadarını bile bilemiyoruz.

  • Instagram - Black Circle
  • Twitter - Black Circle
  • YouTube - Black Circle
  • Facebook - Black Circle
71YRAqSN-cL._AC_UL480_FMwebp_QL65_.webp

Acelenius’un kölelikten gelmesi, yangına tanıklığını daha da ağırlaştırıyor. Kendi hayatı üzerinde söz sahibi olmanın ne demek olduğunu öğrenmiş biri, şimdi başkalarının neyi okuyup öğrenebileceğine zorla karar verilen bir günün ortasında. Bir kâtibin işi dışarıdan bakınca çok sıradan görünebilir. Önündeki yazıyı bitirir, ertesi gün yine gelip kaldığı yerden devam eder. Ama bir daha o yazının başına dönemeyeceğini düşününce, masasında geçirdiği saatler başka bir ağırlık kazanıyor. Eski bir metnin elimizde kalmasını bazen onu yazan kişiye borçlu olduğumuzu düşünürüz. Arada bir de onu oturup kendi eliyle yazıya geçiren, adını hiç bilmediğimiz biri var.


On altıncı yüzyıl İstanbul’unda yazının gideceği yer bir çınarın kovuğu. Mahalleli derdini, dileğini kâğıda döküp oraya bırakıyor. Çömlek ustası Agâh Efendi de ağacın bekçisi olarak elinden gelen dilekleri yerine getirmeye çalışıyor. Bir mahallede öyle bir ağacın olduğunu düşünün. Önünden herkes geçiyor, gölgesinde herkes durabiliyor. Aynı ağaca en yakınınıza bile açamadığınız bir isteği bırakabiliyorsunuz. Kütüphanede yazı, günün birinde onu arayan kişi bulsun diye saklanır. Çınarda ise kâğıdı bulan kişinin işi, sahibinin derdini anlamakla başlıyor. Agâh Efendi’nin yaptığı işte beni asıl durduran şey bu. Dileğinizi oraya bırakırken ağaca güvenir gibi görünüyorsunuz, aslında kâğıdı eline alacak insana güveniyorsunuz.


O kovuk Baki’nin hayatına da karışıyor. Başkalarının dileklerine ayrılmış yerde onun karşısına kendi dileğini belki ilk kez açıkça düşünmesine yol açacak bir aşk çıkıyor. Dilruba’yla aralarındaki mesafe, bir araya gelmek isteyip istemediklerinden daha çetrefil. Baki’nin bir yanında ailesi, öte yanında sevdiği insan var. İkisinden birine doğru attığı adımın öbür tarafta ne anlama geleceğini de hesaba katmak zorunda. Lemide Hanım’la Agâh Efendi’nin evinde büyüyen iki kardeşin, Halil’le Baki’nin, dünyaya farklı bakması bu yüzden ilginç. Aynı evin içinde büyümüş olsanız bile o eve neler borçlu olduğunuz konusunda birbirinizle anlaşamayabilirsiniz. Baki’yle Dilruba’nın hikâyesinde beni çömlek kadar bu hesap düşündürüyor.
 

Sonra İstanbul’da yine bir kapının önündeyiz. Bu kez salgın günleri ve arkeolog Umay’la finans sektöründe yönetici olan Kaan karşılıklı iki dairede oturuyor. Pandemiyi düşününce bu yer seçimi çok tanıdık geliyor. Aranızda birkaç adım var, ama o birkaç adımı, atıp atamayacağınızı tarttığınız bir zamandasınız. Bütün gün başkalarını ekrandan gördükten sonra kapının öte yanında birinin yaşadığını bilmek bile insanın gününü değiştirebilir. Birinin karşı kapıda yaşıyor olması size onun hakkında şaşılacak kadar az şey söylüyor. Umay’la Kaan’ın yakınlaşmasında merak ettiğim de azıcık bilginin üzerine birbirleri hakkında ne kurdukları.

​

Kaan’ın dünyasında unvanlar ve markalar önemli. İnsanları hangi işi yaptıklarından, ne giydiklerinden, nerede oturduklarından tanımaya alışmak işini kolaylaştırmış olabilir. Karşı komşunuzla yakınlaşırken bu alışkanlık pek işe yaramıyor. Umay’ın mesleği ise ona başka türlü bir dikkat kazandırmış olmalı. Bir arkeolog eline geçen parçanın nereden geldiğini sorar, ama o parçanın ait olduğu hayatın ne kadarını bilebileceğinin de bir sınırı vardır. Bence Kaan’ı ilginç kılan, karşısındaki insanı anlamaya çalışırken kendisi hakkında alıştığı açıklamaların da dar gelmeye başlaması. Birine işteki unvanınızı söylemek kolay. Peki evde bütün gün tek başınıza kalınca nasıl biri olduğunuzu nasıl anlatırsınız?


Çınarla erguvan benzetmesi de aklımı bu iki dairenin dışına, şehrin sokaklarına götürüyor. Çınar kenar mahallede büyümüş, erguvan Boğaz kıyısında. İstanbul’da birinin hangi semtten geldiğini söylemesi, bazen konuşmanın geri kalanını baştan belirliyor. Karşınızdakinin hangi evlere girip çıktığına, neleri rahatça yapabildiğine dair bir sürü şey varsayıyorsunuz. Romanın aşkı düşünürken çorap çekmecesine kadar inmesini de seviyorum. Birini hayatına almak büyük bir söz ama gün gelip o insanın çorapları için kendi çekmecende yer açman gerekiyor. Koca İstanbul’un ardından bu kadar küçük bir yere bakınca, yakınlığın neye benzediğini daha iyi anlıyorum.


Bu üç hikâyede insanların birbirine ayırdığı yerin bir de zamanla ilgisi var. Agâh Efendi’nin kovuktaki bir kâğıda eğilmesiyle, salgın sırasında iki komşunun birbirini fark etmesi arasında bu bakımdan bir yakınlık görüyorum. Normal bir günde önünüzden geçip gidecek birinin derdiyle uğraşmak için bazen dünyada kendi işinizden başka şeyler olduğunu yeniden hatırlamanız gerekiyor. Roman, yüzyılları bir araya getirdiğinde en çok bu küçük duraklamaları yan yana koymayı başarıyor.

 

Kızılay bir İnadına Edebiyat söyleşisinde romanı, hayatın daha derin bir anlamı olmalı diye düşündüğü bir dönemde yazdığını anlatıyor. Kitapta bu düşüncenin en iyi karşılığını, bir eşyanın aynı değeri taşımadan yüzyılları aşabilmesinde buluyorum. Çömlek, onu yapan için işinin bir parçası olabilir. Saklayan kişi içinse başka birinin yokluğunu hatırlatan bir şeydir. Yıllar sonra bulan biri onun içindekini ya da yüzeyindeki izi tanır, gerisini kendi bilgisiyle anlamaya çalışır. Üç hikâyenin nerede kesişeceğini merak etmek doğal. Bir noktadan sonra daha çok şunu merak ediyorum. Çömleği ilk saklayan insan, bir gün ona bakan kişinin kendi hayatından ne anlayacağını tahmin edebilir miydi?


Başlıktaki bahçeyi düşününce aklıma önce gül ağacı geliyor. Yıllar önce dikilmiş bir gülün dibinden yeni bir sürgün çıktığında, bahçeden geçen biri eğilip ona bakabilir. Gülü kimin diktiğini sormak aklına bile gelmez belki. Çınarla ilgili hoşuma giden ihtimal de bu. Dileğin sahibini hatırlayan son komşu öldükten sonra o ağacın gölgesinde oturacak biri olacak. Oturduğu yerin vaktiyle ne kadar kalabalık olduğunu, insanların gelip oraya neler bıraktığını bilmeden kalkıp gidebilir. Yine de sıcaktan bunaldığı bir gün gölgesine sığındığı ağacı hatırlar. Geçmişten payımıza bazen böyle küçük bir iyilik düşüyor.


Üç dönemi birbirine yaklaştıran ayrıntılar okuru uyanık tutuyor, ama romanın bu tercihine ufak bir itirazım var. Birkaç karşılık bulduktan sonra insan her yeni eşyanın kendisini öbür hikâyeye götürmesini beklemeye başlıyor. Baki’yle Dilruba söz konusu olduğunda ben o merakı biraz kenara bırakmak istiyorum. Çınarın kovuğunun bu iki insanı birbirine yaklaştırması zaten kendi başına güzel bir fikir. Hele Baki’nin ailesiyle sevdiği insan arasında kaldığını düşününce, çömleğin ileride kime ulaşacağı bir süre bekleyebilir. O anda benim merak ettiğim, Baki’nin yaşadığı evde bu aşkın nasıl bir yer bulacağı. Tarihlerin
birbirine değdiği anlar kadar, birbirine ulaşmaya çalışan iki insanın o günkü sıkıntısı da kalıyor akılda.


Saklı Zaman Bahçeleri’ni, tarihi romanlarda gündelik hayatın ayrıntılarını sevenlere ve bir aşk hikâyesinde iki insanın birbirine hangi şartlarda yaklaştığını merak edenlere tavsiye ederim. Hızlı bir roman arıyorsanız, üç hikâyenin birbirine bağlanmasını beklerken yer yer sabırsızlanabilirsiniz. Ben olsam kitabı biraz ağırdan alır, özellikle Baki’ye geldiğimde çınarın altında oyalanırdım. Hatta bitirince evde herkesin elinin altında durduğu hâlde kimin sakladığını bilmediğiniz bir eşya varsa onu birine sorardım. Belki hikâyesi iki cümlede biter, belki çayı tazelemek gerekir. O küçücük çömlekten sonra insanın evdeki bir eşyaya biraz daha dikkatli bakası geliyor çünkü.


Kitapla kalın.

​

Yayına Hazırlayan: Süheyla Çağlar

  • Instagram - Black Circle
  • Twitter - Black Circle
  • YouTube - Black Circle
  • Facebook - Black Circle

​

Hazırladığınız kitap incelemelerinizi, öykü-deneme türündeki yazılarınızı, edebiyat ve sanat odaklı dosya konularınızı inadinaedebiyat@gmail.com adresine gönderebilirsiniz.

 

Tanıtım amaçlı kitap gönderimi ve reklamlarınız için de aynı kanallardan ulaşabilirsiniz.

  • Instagram
  • X
  • Youtube
  • Pinterest
  • Facebook
bottom of page