Sakin Bir Liman ve İlk Göz Ağrısı – Agnes Grey

​

Anne Brontë’nin ilk romanı Agnes Grey, yayınlandığı dönemde ablası Charlotte’ın Jane Eyre’i ile karşılaştırılmış ve ne yazık ki onun yanında "daha az dramatik" bulunarak gölgede bırakılmıştır. Oysa Agnes Grey, yüksek dram iddiaları taşımayan, fazlasıyla otobiyografik ve yazarın kendi iç dünyasının duru bir yansımasıdır.

Uzun yıllar mürebbiye olarak çalışan Anne, kahramanı Agnes üzerinden bir kadının metanetini, sebatını ve hırstan uzak duruşunu anlatır. Romanı okurken yüksek çalkantılar değil; adeta bir bahar günü, ikindi saatlerinde, durgun ve masmavi bir gölün kıyısında kitap okuyormuş hissiyatı yakalarsınız. Agnes’in aşık olduğunu bile son derece zarif bir dille kabullenmesi, romanın insan doğasına dair sunduğu ince ruhu gözler önüne serer. Anne Brontë ilk adımında
iddialı laflar etmek yerine, doğaya ve şiire olan sevgisini kulağımıza duru bir fısıltıyla fısıldar.

Romanı okuyanlar görecektir ki Agnes ile Anne Brontë’nin yaşamı neredeyse ikiz gibi. Agnes’in metanetli, hırslı değil ama sebatkar karakteri; her duyguyu ve olayı sakinlikle göğüslemesi, âşık olduğunu bile çok incelikli bir şekilde anlatması kitabın en büyüleyici yanlarından biridir. Yazarın o duru kaleminden dökülen şu satırlar, Agnes’in hayata ve dış görünüşe bakışındaki o masumiyeti adeta özetler niteliktedir:

​

"Solgun ve çökmüş yanaklarımda ya da sıradan koyu renkli saçlarımda hiçbir güzellik göremiyordum. Yüzümden zeka okunabilirdi belki, koyu gri gözlerim anlamlıydı, fakat bu ne anlama geliyordu ki? Grek tipi düşük kaşlar ve duygusuz, büyük, siyah gözler çok daha tercih edilirdi. Güzellik dilemek aptalcaydı. Aklı başında hiç kimse bunu kendisi için istemez ya da başkalarında görmeyi umursamazdı. Eğer zihnini yeterince geliştirdiysen ve kalbin iyi niyetle doluysa kimse dış görünüşle ilgilenmezdi. Çocukluğumuzun öğretmenleri böyle söylerdi, biz de günümüzün çocuklarına bunu aktarıyorduk. Şüphesiz ki tüm bunlar akla uygun ve yerindeydi, fakat böylesi iddialar gerçek deneyimlerle destekleniyor muydu?"

​

Ezberleri Bozan Bir İsyan – Wildfell Konağı Kiracısı

​

İlk romanında sakin bir limana sığınan Anne Brontë, ikinci ve son romanı Wildfell Konağı Kiracısı ile edebiyat dünyasının beklediği o yüksek dramayı ve cesareti fazlasıyla sunar. İlk kitabın zarif üslubu yerini, dönemin muhafazakar ve dar görüşlü İngiliz toplumunun ezberlerini bozan sert bir eleştiriye bırakır.

 

Helen Graham karakteri; gizemli duruşu, geçmişinin üzerindeki sır perdesi ve hepsinden önemlisi toplum normlarını reddederek kendi ayakları üzerinde durma çabasıyla edebiyat tarihinin en güçlü kadın figürlerinden birine dönüşür. Anne, burada sadece başarısız bir evliliği ya da ayyaş bir kocanın yaşattığı dramı anlatmaz; ebeveynlerin çocuklarını cinsiyet kalıplarına göre yetiştirmesinden din anlayışına, kadının toplumdaki konumundan evlilik kurumunun ikiyüzlülüğüne kadar pek çok konuyu gözünü kırpmadan masaya yatırır. Agnes Grey’deki o sakin göl yüzeyi, burada yerini fırtınalı denizlere bırakmıştır.

 

Karakterin yaşadığı o tehlikeli dönüşümü, yanlışa alışmanın girdabını Anne Brontë şu sarsıcı satırlarla dile getirir:

​

"Onu sevmeye öyle kararlıydım, hatalarına bahane bulmaya o kadar hevesliydim ki, sürekli bunlar üzerinde duruyor; kötülüğe alışana, adeta onun günahlarının iştirakçisi olana kadar, kaybetmeye başladığı prensiplerini ve çirkin davranışlarını mazur görmeye çalışıyordum. Önceden beni şoke eden, tiksindiren şeyler artık normal gelmeye başlamıştı."

​

Ve nihayetinde Helen’in sesiyle, kadının boyun eğmeyen o gururlu başkaldırısı yankılanır:

​

"Kalbimin onun kölesi olmadığını, istersem onsuz da yaşayabileceğimi görsün istiyordum."

​

İki Kitap, Zamansız Bir Teşekkür

​Agnes Grey’in metanetli ve sebatkar duruşu ile Wildfell Konağı Kiracısının başkaldıran, cesur sesi yan yana geldiğinde, Anne Brontë’nin yazar olarak katettiği mesafe ve derinlik net bir şekilde ortaya çıkar.

 

O, ne ablalarının gölgesinde kalması gereken bir yardımcı oyuncu ne de edebiyat tarihinin unutturabileceği zayıf bir sestir. Hayatı hüzünle, yarım kalmış aşkla ve genç yaşta gelen kayıplarla dolu olan Anne Brontë; Türkçede okuma şansı bulduğumuz bu iki eseriyle edebiyat severlerin kalbinde masmavi ve sarsılmaz bir yer edinmiştir. Brontë kardeşlerin en küçüğü ve hak ettiği şanı geç teslim edileni Anne’e mutlaka bir şans verin; pişman olmayacaksınız.

​

Eser Künyeleri;

• Agnes Grey, Anne Brontë, Çev.: Tünde Ecem Kutlu, Yedi Yayınları
• Wildfell Konağı Kiracısı, Anne Brontë, Çev.: Mehtap Gün Ayral, Yedi Yayınları

​

Yayına Hazırlayan: Süheyla Nur Çağlar